İnek Sütü Alerjisi

İnek Sütü Alerjisi, diğer adıyla İnek Sütü Protein Alerjisi (İSPA), bir yaşın altındaki bebeklerin yaklaşık %2-5’ini etkileyen en yaygın çocukluk çağı alerjilerinden biridir^1-3.

İSPA genellikle bir bebeğin ilk yılında ortaya çıkar ve bağışıklık sisteminin inek sütündeki bir proteine uygunsuz şekilde tepki veresi sonucu gelişir².

Alerjik reaksiyon genellikle ishal, hırıltılı solunum ve egzama gibi belirtilere neden olur. Ancak bu belirtilerin bebeklik döneminde sık görülmesi nedeniyle tanı koymak bazen zaman alabilir.

Bebeklerin çoğu büyüdükçe inek sütü alerjisini zamanla atlatsa da, günlük hayatta belirtilerin yönetimi zor olabilir. Bu durum ebeveynler ile bakım verenler için zorlayıcı bir süreç oluşturabilir.

Bu nedenle erken ve doğru tanı büyük önem taşır. Doğru tanı sayesinde uygun yönetim yöntemleri belirlenebilir ve gereksiz eliminasyon (besinden tamamen çıkarma) diyetlerinin uygulanmasının önüne geçilebilir⁴.

İnek Sütü Alerjisi Nedir? 

İnek sütü alerjisi, vücuttaki bağışıklık hücrelerinin inek sütünde bulunan proteinlere anormal bir şekilde tepki vermesi sonucu ortaya çıkar⁵. 

İnek sütü alerjisinin iki ana türü bulunmaktadır^1-3,5.

• Ani gelişen (IgE aracılı) inek sütü alerjisi
• Gecikmiş (IgE aracılı olmayan) inek sütü alerjisi 

Çoğu durumda inek sütü alerjisi yaşamın ilk yılı içinde ortaya çıkar^5-8. Bebeklerin yaklaşık %20'sinde ilk yaşa kadar inek sütü alerjisi ortadan kalkabilir ve çoğu çocukta ise 3 yaşına gelindiğinde inek sütü alerjisine bağlı belirtiler görülmez⁷.

Bebeklerde İnek Sütü Alerjisi Semptomları

Bebeklerde inek sütü alerjisinin belirtileri oldukça çeşitli olabilir ve her bebekte farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Belirtiler; sindirim sistemi, cilt veya solunum sistemi ile ilgili olabilir^1-5.

Olası belirtiler şunlardır; 

• Cilt Reaksiyonları: Anjiyödem (derinin alt tabakalarında ani şişlik) ve atopik egzama 
• Gastroözofageal Reflü Hastalığı  
• Sindirim Sorunları: Karın ağrısı, kusma, ishal veya kabızlık 
• Solunum Belirtileri: Hırıltılı solunum ve kronik öksürük 
• Diğer Belirtiler: Uzun süreli ve sakinleştirilemeyen ağlama veya sürekli beslenmeyi reddetme 

Diğer belirtiler diye adlandırılan belirtiler spesifik olmadığından, tek başına değerlendirilmemeli ve dikkatli yorumlanmalıdır.  

Çok nadir durumlarda inek sütü alerjisi, acil tıbbi müdahale gerektiren anafilaksi adı verilen ciddi bir alerjik reaksiyona yol açabilir. Anafilaksinin belirtileri arasında ağız veya boğazda şişme, öksürük, hırıltılı solunum ve nefes alma güçlüğü yer alır⁸.

Anne Sütüyle Beslenen Bir Bebekte İnek Sütü Alerjisi Belirtileri

İnek sütü alerjisi belirtileri genellikle bebeğin beslenmesine inek sütü eklendikten sonra ortaya çıkar. İnek sütü alerjisi, formül süt ile beslenme sırasında veya ek gıdaya geçiş döneminde ortaya çıkabilir⁶. 
 
Anne sütü ile beslenen bir bebekte inek sütü alerjisi belirtileri genellikle yukarıda belirtilenlerle aynıdır, ancak yönetim (tedavi/izlem) yöntemi farklı olabilir. Anne sütü ile beslenen bebeklerde İSPA belirtileri görüldüğünde, annenin inek sütü proteini içermeyen bir diyet uygulaması önerilebilir ve bunun belirtiler üzerinde bir fark yaratıp yaratmadığı gözlemlenir^1-3.

IgE aracılı ve Non-IgE Aracılı İnek Sütü Alerjisi Belirtileri 

İnek Sütü Alerjisi, ani gelişen IgE (immünoglobulin E) aracılı veya gecikmiş non-IgE aracılı olabilir. IgE aracılı süt alerjisinde belirtiler hemen ortaya çıkar ve genellikle inek sütü proteini tüketildikten birkaç dakika sonra görülür. Buna karşılık non-IgE inek sütü alerjisinin belirtileri, inek sütü proteini tüketildikten birkaç saat ile birkaç gün sonra ortaya çıkabilir^1-3,6,8.
Non-IgE aracılı İnek Sütü Alerjisi, çoğu zaman tedaviye dirençli atopik egzama gibi çeşitli belirtilerle birlikte görülür; ayrıca kusma, karın ağrısı, kabızlık veya ishal gibi semptomlar da ortaya çıkabilir^1-3
Non-IgE aracılı İnek Sütü Alerjisi belirtileri genellikle gastrointestinal sorunlar şeklinde ortaya çıkar. Ancak bu belirtiler ne yazık ki laktoz intoleransının belirtileriyle kolayca karıştırılabilir¹. Hızlı ve doğru bir tanı koyulabilmesi ve etkili bir diyet yönetim planının uygulanabilmesi için aradaki farkın anlaşılması büyük önem taşır. 

 
İnek Sütü Alerjisinde görülebilen gastrointestinal belirtiler şunları içerir (bunlarla sınırlı değildir)^1-2,6:

• Kabızlık veya ishal 
• Kusma 
• Karın rahatsızlığı / karın ağrısı 
• Dışkıda kan 

İnek sütüne karşı IgE aracılı alerjinin belirtileri, hafif reaksiyonlardan şiddetli anafilaksiye kadar değişebilir. Bu durum dudak ve göz çevresinde şişlik, cilt döküntüleri ve kusma ile başlayabilir; ciddi vakalarda ise solunum güçlüğüne yol açabilir⁹.

Döküntü ve diğer dermatolojik İnek Sütü Alerjisi belirtileri

Döküntüler, kaşıntı ve göz, yüz veya ağız çevresinde şişlik de İnek Sütü Alerjisinin belirtileri arasında yer alabilir^1-4,9.  Daha hafif döküntüler ve kaşıntı, genellikle non-IgE aracılı İnek Sütü Alerjisini düşündürebilir. Buna karşılık ciddi şişlikler çoğunlukla IgE aracılı bir alerjinin belirtisidir ve bu durum anafilaksiye yol açabilir.

Egzama, İnek Sütü Alerjisinin bir belirtisi midir? 

Egzama, tek başına mutlaka inek sütü alerjisinin bir belirtisi değildir. Ancak özellikle tedaviye dirençli olduğunda, egzama bir gıda alerjisinin belirtisi olabilir^1-2,5.
 
Egzamanın İnek Sütü Alerjisinin (İSPA) diğer belirtileriyle birlikte görüldüğü durumlarda, inek sütü alerjisi olasılığı araştırılmalıdır.

İSPA’nın burun tıkanıklığı ve diğer solunum yolu belirtiler

İnek Sütü Alerjisi bazen solunum yolu belirtileri ile de kendini gösterebilir. Örneğin, burun tıkanıklığı, kronik öksürük ve hırıltılı solunum görülebilir. Nadir olmakla birlikte, daha ciddi vakalarda bu durum solunum sıkıntısına ve anafilaksiye yol açabilir.

İnek Sütü Alerjisi belirtilerinden rahatlama ne kadar sürede gerçekleşir?

Tanı konduktan ve uygun yönetim sağlandıktan sonra, İnek Sütü Alerjisinin çözülme süresi, belirtilerin şiddetine bağlıdır. Bazı bebekler, inek sütü proteini diyetlerinden çıkarıldığında belirtilerden hemen kurtulabilir, ancak diğerlerinde bu süreç daha uzun sürebilir¹⁰.
 
İnek sütü alerjisinden şüphelenilen durumlarda, semptomlarda iyileşme görülüp görülmediğini değerlendirmek için genellikle 2–4 haftalık bir süre önerilir. İnek sütü alerjisi tanısı konulduğunda ise, inek sütünün diyetten en az 6 ay boyunca ve bebek 9–12 aylık olana kadar çıkarılması önerilir ^1-5.

İnek Sütü Alerjisinin zamanla geçmesi

Kesin bir zaman aralığı olmasa da, bebeklerin %90’a varanı, üç yaşına gelmeden İnek Sütü Alerjisinden kurtulur ve İSPA belirtileri sona erer⁷.
 
Ani gelişen IgE aracılı İnek Sütü Alerjisine sahip bebeklerin, gecikmiş non-IgE aracılı alerjisi olanlara göre belirtileri geç geç kaybolabilir, ancak her bebek farklıdır ve İSPA’nın geçme yaşı değişkenlik gösterebilir. Bu süreç ayrıca belirtilerin şiddeti, alerjinin başlangıç yaşı ve mevcut diğer alerjilerin varlığı gibi çeşitli faktörlere de bağlıdır^1-7.

İnek Sütü Alerjisi hakkında daha detaylı bilgiye ulaşmak için Türkiye Ulusal Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin hazırlamış olduğu "İnek Sütü Alerjisi El Kılavuzu" na ulaşabilirsiniz.